Copyright: Pomoc dla Edytora wzorów v1.0   Thu Nov 13 21:18:07 1997


Wprowadzenie

Program Edytor wzorów służy do edycji wzorów matematycznych w sposób “wizualny”, charakterystyczny dla systemu Windows. Potrafi on przy tym zapisywać wzory w sposób zrozumiały dla systemu LaTeX. Aby zapoznać się z podstawowymi możliwościami programu Edytor wzorów i poznać kolejne etapy tworzenia wzoru, aż do jego wyświetlenia lub wydrukowania w systemie LaTeX naciśnij


Podstawy

Aby zacząć pracę z Edytorem wzorów należy zapoznać się z następującymi informacjami:

•	czym się różni Edytor wzorów od systemu LaTeX?

•	jak wygląda okienko podczas pracy?

•	co to jest wzorzec?

•	co to jest pole tekstowe?

•	jak uzyskać symbole i litery greckie?

•	jak utworzyć wzór?

•	jak poruszać się kursorem?

•	jak zaznaczyć fragment wzoru?

•	jak kopiować, wycinać, wklejać i usuwać fragmenty wzoru?

•	jak otworzyć, zapisać i zapisać jako wzór?

Pomocne w pracy z Edytorem wzorów mogą być informacje na temat:

•	Kreatora wzoru

•	wielopoziomowego cofania i ponawiania

•	zmiany skali podglądu

•	skrótów klawiszowych

•	zapisywania wzoru w postaci grafiki

•	zgodności ze standardem LaTeX

Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej, przejdź do przykładu lub szczegółowego opisu opcji w spisie treści.


Tworzenie wzoru

Wzór w Edytorze wzorów składa się ze wzorców oraz pól tekstowych. Zaleca się, aby w pierwszej kolejności zaprojektować strukturę wzoru korzystając ze wzorców, a następnie wypełnić pola tekstowe. Dodatkowo dostępne są specjalne symbole matematyczne oraz litery greckie, które są podobne do pól tekstowych, z tym że nie można ich edytować. Specjalnie wyodrębniono wzorce pozwalające uzyskać daszki, tyldy i inne ozdobniki, którymi wyróżnia się litery we wzorach matematycznych. Wszystkie wzorce i symbole są dostępne z czterech palet, czyli specjalnych pasków narzędzi.

Tworzenie wzoru przebiega w następujących etapach:

•	wstawianie wzorców

•	wypełnianie pól tekstowych

•	wstawianie symboli i liter greckich

•	poprawki

Można również skorzystać z Kreatora wzorów

Aby sprawnie wprowadzać wzory, trzeba znać sposoby zaznaczania i edycji części wzoru oraz zasady poruszania się kursorem.


Pasek narzędzi

Pasek narzędzi zawiera przyciski, za pomocą których można wykonać różne czynności. Kliknij przycisk na rysunku poniżej, aby się dowiedzieć, do czego służy:

Pasek narzędzi można schować, aby zwiększyć obszar pola roboczego. Do schowania/pokazania paska służy opcja Pasek narzędzi z menu widok.


rozpoczyna pracę nad nowym wzorem


otwiera wzór zapisany na dysku


zapisuje wzór na dysku


zapisuje wzór na dysku pod nową nazwą


drukuje wzór


wywołuje konfigurację drukarki


kończy pracę z Edytorem wzorów


wycina zaznaczoną część wzoru do schowka


kopiuje zaznaczoną część wzoru do schowka


czyści zaznaczoną część wzoru


wkleja zawartość schowka za zaznaczonym fragmentem wzoru


cofa czynność (Edytor wzorów pozwala na cofanie wielopoziomowe)


ponawia cofniętą czynność (Edytor wzorów pozwala na ponawianie wielopoziomowe)


pokazuje/ukrywa paletę ze wzorcami


pokazuje/ukrywa paletę  z alfabetem greckim


pokazuje/ukrywa paletę z symbolami matematycznymi


pokazuje/ukrywa paletę z daszkami, tyldami i innymi ozdobnikami liter


zmienia tekst w polu tekstowym z kursywy na zwykły i na odwrót


wywołuje spis treści pomocy


wywołuje indeks systemu pomocy


wywołuje opis systemu pomocy


podaje wersję Edytora wzorów


Edytor wzorów a LaTeX

Edytor wzorów pozwala wizualnie tworzyć wzory matematyczne, które mogą być wstawiane do tekstowych dokumentów systemu LaTeX. Daje to połączenie łatwości obsługi charakterystycznej dla programów środowiska Windows z uznanym standardem opisu dokumentów matematycznych. Główną różnicą między Edytorem wzorów a LaTeX jest możliwość interaktywnej edycji i natychmiastowa wizualizacja wzoru, bez konieczności kompilacji. Ponadto Edytor wzorów dysponuje Kreatorem wzoru, który umożliwia wklejenie jednego z kilkudziesięciu gotowych przykładów.

Aby wstawić wzór opracowany za pomocą Edytora wzorów do dokumentu LaTeX:

•	przygotuj wzór

•	zapisz wzór lub skopiuj go do schowka

•	wstaw do dokumentu w LaTeX odwołanie do pliku na dysku lub bezpośrednio zawartość schowka

•	uzupełnij dokument w LaTeX o wywołania pliku makr Edytora wzorów

W programie Edytor wzorów można również skopiować wzór do schowka jako grafikę.

Poniższe rysunki ilustrują różnice między komfortem pracy w obu systemach:

LaTeX

Edytor wzorów


Wzór w postaci grafiki

Aby otrzymać obraz wzoru w postaci grafiki:

•	przygotuj wzór

•	zaznacz cały wzór

•	skopiuj wzór do schowka za pomocą opcji Skopiuj jako rysunek (możesz użyć skrótu klawiszowego)

•	w programie, w którym chcesz umieścić wzór, wykonaj Wklej

Edytor wzorów w opcji Skopiuj jako rysunek kopiuje wzór do schowka w formacie BMP, który jest rozpoznawany przez wszystkie programy graficzne i inne aplikacje umożliwiające wklejanie grafiki.


Okno główne

Aby dowiedzieć się, jakie jest przeznaczenie części głównego okienka Edytora wzorów, kliknij interesujący cię obszar:


Menu

Aby poznać przeznaczenie opcji menu kliknij interesującą Cię opcję:


Pasek stanu

Kliknij aby poznać przeznaczenie danego fragmentu paska stanu:


w tej części pojawiają się informacje o pozycjach w menu i przyciskach, nad którymi znajduje się kursor myszki


w tej części widać aktualną skalę podglądu


w tej części wyświetlany jest napis Edycja obiektów lub Edycja pola tekstowego w zależności od trybu edycji


w tej części widać informację o tym, czy jest zaznaczony jakiś fragment wzoru (obiekt)

jeżeli zaznaczono całe równanie, to również pojawia się odpowiedni komunikat


w tym obszarze znajduje się wzór, który można przewijać za pomocą suwaków u dołu i z prawej strony, jeśli nie mieści się w całości na ekranie


Wzorce

Wzorce w Edytorze wzorów to wyrażenia matematyczne, takie jak ułamek, całka, indeksy itp., w których w odpowiednich miejscach umieszczono pola tekstowe, pozwalające wypełnić wzorzec. Do pola tekstowego można wstawić kolejny wzorzec, czyli zagnieździć wzór.

Wzorce wybiera się z palety wzorców pokazanej poniżej (można ją włączyć z menu, poprzez skrót klawiszowy lub z paska narzędzi), z menu lub za pomocą skrótów klawiszowych.

Aby umieścić wzorzec we wzorze należy:

•	zaznaczyć pole tekstowe, w które ma być wstawiony wzorzec (jeśli nie wiesz jak dodać pole tekstowe, kliknij tutaj [image])

•	wybrać wzorzec z palety (jeśli nie zna się skrótu klawiszowego i nie chce korzystać z menu)

•	wstawić wzorzec wybrany na palecie za pomocą opcji Wstaw obiekt z menu lub menu podręcznego, lub:

•	wstawić wzorzec z menu Wstaw wzorzec (które udostępnia bezpośrednie skróty klawiszowe)

Jeśli zostanie wybrany wzorzec nawiasów ( ) , to paleta zmienia się, pozwalając wybrać styl nawiasów:

W górnym rzędzie znajdują się lewe nawiasy, w dolnym prawe. Jeśli chcesz wrócić do poprzedniego wyglądu palety, naciśnij prawy przycisk myszki nad przyciskiem z nawiasami [image]. Aby powtórnie pokazać paletę z wyborem nawiasów, naciśnij lewym przyciskiem myszki nad przyciskiem z nawiasami.

UWAGI

1. 	Przy wstawianiu nazwy funkcji lub wzorca typu LIM, należy wybrać z listy rozwijanej konkretną nazwę, a następnie przycisnąć przycisk z lewej strony listy!

2. 	Szczególnym przypadkiem wzorców są daszki i tyldy umieszczone na osobnej palecie.


Pola tekstowe

Pola tekstowe w Edytorze wzorów służą do wypełniania wzorców (zobacz przykład).

Puste pole tekstowe ma stałą szerokość i jest otoczone przerywaną ramką. Pole tekstowe, w które coś już wpisano, dostosowuje się do szerokości wpisanego tekstu. Aby zmienić zawartość pola tekstowego, należy:

•	zaznaczyć pole i nacisnąć klawisz ENTER, lub kliknąć myszką w obrębie pola

•	wpisać lub poprawić tekst (do kasowania służy klawisz Backspace)

•	nacisnąć klawisz ENTER, aby zakończyć edycję pola (można rónież pominąć ten punkt i od razu kliknąć w inne pole tekstowe)

Aby dodać pole tekstowe na prawo lub lewo od zaznaczonego fragmentu wzoru należy wybrać opcję Dodaj na prawo/lewo (opcje te mają skróty klawiszowe) z menu Wstaw lub z menu podręcznego.

Aby zmienić styl pisma w polu tekstowym z pochyłego na zwykłe i na odwrót, należy wykorzystać przycisk z pochyloną literą I znajdujący się na pasku narzędzi.

Pole tekstowe można kopiować, wycinać, wklejać i usunąć jak każdą inną część wzoru.

Jeśli do pola tekstowego wstawi się literę grecką, nazwę funkcji lub symbol, wygląda ono bardzo podobnie jak zwykłe pole tekstowe, z tym że nie można zmieniać jego zawartości.


Alfabet grecki

Litery alfabetu greckiego można uzyskać w Edytorze wzorów za pomocą palety z alfabetem greckim pokazanej poniżej. Można ją włączyć z menu, poprzez skrót klawiszowy lub z paska narzędzi.

Litery greckie wstawia się do wzoru podobnie jak wzorce

Inne symbole matematyczne znajdują się na palecie z symbolami


Daszki, tyldy i inne ozdobniki

Daszki, tyldy i inne ozdobniki liter można uzyskać w Edytorze wzorów za pomocą palety z daszkami i tyldami, pokazanej poniżej. Można ją włączyć z menu, poprzez skrót klawiszowy lub z paska narzędzi

Daszki wstawia się do wzoru podobnie jak wzorce. W razie konieczności wstawienia kilku daszków nad jedną literą, należy zacząć od najwyższego daszka, a na samym końcu wstawić w pozostałe pole tekstowe żądaną literę —


Symbole matematyczne

Symbole matematyczne można uzyskać w Edytorze wzorów za pomocą palety z symbolami, pokazanej poniżej. Można ją włączyć z menu, poprzez skrót klawiszowy lub z paska narzędzi.

Symbole wstawia się do wzoru podobnie jak wzorce

Podobnie jak symbole obsługuje się litery greckie


Skala podglądu

W czasie pracy nad równaniem możesz ułatwić sobie zadanie stosując różne skale podglądu, czyli powiększenia lub pomniejszenia wzoru. Skalę podglądu można wybrać z menu Widok. Wartość skali ma wpływ na wielkość wzoru podczas wydruku i kopiowania jako rysunku.

Informacja o aktualnej skali podglądu znajduje się na pasku stanu.


Kursor

Edytor wzorów posługuje się standardowym kursorem Windows do oznaczania wskaźnika myszki, miejsca wstawiania liter w czasie edycji pola tekstowego i konieczności oczekiwania na zakończenie działania (wygląd tych kursorów zależy od bieżącej konfiguracji systemu Windows).

Dodatkowo w programie występuje dodatkowy kursor wskazujący zaznaczone wzorce, pola tekstowe i symbole. Ma on zawsze postać przerywanej ramki w kolorze czerwonym. Wyjątkowo, gdy zaznaczone jest całe równanie, kursor ten ma kolor zielony. Kursor ten można przemieszczać zaznaczając wzorce itd. myszką lub przy użyciu klawiatury.


Zaznaczanie

Aby wykonać czynność na wzorcu, polu tekstowym lub symbolu, należy go najpierw zaznaczyć, czyli umieścić na nim kursor dodatkowy programu Edytor wzorów.

Aby zaznaczyć WZORZEC za pomocą myszki należy:

kliknąć lewym lub prawym klawiszem myszki w obszarze wzorca, ale nie w pole tekstowe, które on zawiera

Aby zaznaczyć SYMBOL lub POLE TEKSTOWE za pomocą myszki należy:

kliknąć prawym klawiszem myszki w obszarze pola.

Jeśli klikniesz w pole tekstowe lewym klawiszem myszki, przejdziesz do jego edycji

Zaznaczanie można przeprowadzać również za pomocą klawiatury. Naciśnięcie klawisza strzałka w lewo powoduje przejście zaznaczenia w lewo na tym samym poziomie wzoru, a gdy poziom się skończy, zaznaczenie całego nadrzędnego obiektu. Podobnie działa klawisz strzałka w prawo, z tym że przenosi w prawo. Klawisz strzałka w dół powoduje przejście do indeksu dolnego (o ile taki istnieje), analogicznie strzałka w górę przechodzi do indeksu górnego. Przejście do wnętrza wzorca typu np. całka czy nawiasy uzyskuje się za pomocą kombinacji CTRL+strzałka w dół.

Aby zaznaczyć cały wzór, trzeba użyć opcji Zaznacz wzór z menu Edycja lub skrótu klawiszowego.


Zgodność z systemem LaTeX

Edytor wzorów zapisuje wzory w formacie tekstowym, który może być poprawnie interpretowany po wstawieniu do dokumentu w języku LaTeX, jeśli do dokumentu dołączy się do plik makra.tex (można też wstawić plik makra do pliku stylu). Wzory zapisane w takim formacie można ponownie otworzyć w Edytorze wzorów, natomiast nie potrafi on czytać “czystego” języka LaTeX. W związku z tym nie zaleca się również ręcznej modyfikacji wzorów zapisanych przez Edytor wzorów.

Aby otrzymać opis wzoru w formacie tekstowym, który można wkleić do dokumentu, można zapisać wzór w pliku na dysku lub skopiować go do schowka. Edytor wzorów również w schowku przechowuje tekstowy opis wzoru. Można więc w prosty sposób wklejać wzory z Edytora wzorów do dowolnego edytora tekstu, nawet pracującego w okienku DOS.

Edytor wzorów będzie najlepiej współpracował z polską wersją języka LaTeX — LaMeX.

Polskie znaki diakrytyczne (ą, ś, ż, ź, ć, ń, ó, ł, ę, Ą, Ś, Ż, Ź, Ć, Ń, Ó, Ł, Ę) zapisywane są przez Edytor wzorów w konwencji /znak, gdzie znak — a, s, z, x, c, n, o, l, e, A, S, Z, X, C, N, O, L, E.


System LaTeX

Aby zapoznać się z porównaniem Edytora wzorów i systemu LaTeX kliknij

Aby sprawdzić zgodność Edytora wzorów z systemem LaTeX kliknij

LaTeX jest językiem opisu dokumentu (ang. page description language), który stał się wieloplatformowym standardem i jego znaczenie jest istotne nawet dziś, mimo pojawienia się wielu bardziej rozbudowanych i łatwiejszych w obsłudze systemów realizujących podobne zadania. Złożyło się na to kilka czynników.

Przede wszystkim implementacje LaTeX są od momentu jego powstania rozpowszechniane jako oprogramowanie public domain. Do tej samej kategorii należy zresztą system TeX, w którym zostały napisane makra LaTeX. W związku z powyższym dostępna jest również dokładna specyfikacja całego systemu, w przeciwieństwie do np. formatów plików komercyjnych edytorów tekstu. Dostępność i kompletność dokumentacji w połączeniu z założeniem interpretacji języka sprawia, że LaTeX łatwo przenieść na dowolną platformę sprzętową i różne systemy operacyjne. Co ważniejsze — równie łatwo można wykorzystywać LaTeX jako podstawę konstruowania nowych, bardziej rozbudowanych rozwiązań, zapewniając im przenośność i zgodność z uznanym standardem.

Ważnym czynnikiem wpływającym na popularność LaTeX jest jednoznaczność i przenośność dokumentów zapisanych w tym standardzie, które są plikami tekstowymi (ASCII) opisującymi zarówno sformatowany tekst, jak i wzory, rysunki czy wykresy. Niekomercyjne implementacje LaTeX dla systemów DOS, UNIX (w tym dla bezpłatnego Linux), MacOS, TOS (Atari ST), AmigaOS i wielu innych są w pełni zgodne i nie ma problemów przy wymianie dokumentów między różnymi systemami.

Można powiedzieć, że TEX/LaTeX, dzięki rozbudowanym rozkazom formatującym wzory matematyczne, był pierwszym systemem umożliwiającym sprawną edycję tekstów matematycznych na komputerach osobistych. Stosunkowo niewielkie wymagania sprzętowe (IBM PC/AT, 7MB wolnego miejsca na dysku twardym) pozwały używać go na komputerach o parametrach niewystarczających do pracy z Windows i innymi rozbudowanymi systemami.

Kolejną zaletą LaTeX jest stosunkowo duże rozpowszechnienie, szczególnie w ośrodkach akademickich Europy Zachodniej i USA. Takie instytucje jak wydawnictwo SIAM (Society of Industrial and Applied Mathematics), AMS (American Mathematical Society) czy IEEE (Institution of Electrical and Electronics Engineers) zalecają autorom publikowanych prac korzystanie z systemu LaTeX (choć oczywiście można zamiast tego dostarczyć matryce pracy naświetlone w rozdzielczości 1200dpi…). Warto w tym miejscu zaznaczyć, że w przypadku korzystania z komercyjnego oprogramowania często autor jest proszony o podanie numeru seryjnego używanej kopii programu.

W ciągu ostatnich lat, w związku z rozpowszechnieniem Windows i edytorów pracujących pod kontrolą tego systemu, redakcje wydawnictw naukowych w coraz większym stopniu akceptują teksty pisane z pomocą tych narzędzi (głównie edytora MS Word i dostarczanego wraz z nim programu MS Equation Editor — od wersji 7.0 Word-a — Edytor równań). W środowiskach akademickich sporą popularnością cieszy się też WordPerfect i zawarty w nim Edytor równań.

Powstało również sporo programów public domain, shareware i komercyjnych, wspierających standard TEX/LaTeX — w założeniach większość z nich miała usprawnić pracę nad tekstem głównie poprzez rozbudowę pośrednictwa użytkowego (interfejsu użytkownika).

Jednym z takich programów jest Edytor wzorów, który pozwala tworzyć wzory interakcyjnie z możliwością natychmiastowego podglądu efektów pracy.


Kreator wzoru

Kreator wzoru służy do szybkiego wklejania gotowych wzorów. Dysponuje on listą kilkudziesięciu znanych, a często bardzo rozbudowanych wzorów gotowych do wykorzystania. Aby wkleić wzór z kreatora należy:

•	zaznaczyć fragment wzoru, za którym ma być wklejony wzór

•	uruchomić kreatora za pomocą opcji Wklej z kreatora w menu Edycja

•	wybrać wzór z listy (aktualizacja okienka podglądu może potrwać kilka sekund)

•	nacisnąć przycisk Wklej


Menu podręczne

Menu podręczne pojawia się, gdy klikniesz prawym przyciskiem myszki nad wzorcem, polem tekstowym lub symbolem. Pozwala ono wybrać jedną z najczęściej wykonywanych czynności. Kliknij opcję w poniższym menu aby otrzymać jej opis:

W przypadku, gdy w danej chwili edytujesz pole tekstowe, pojawi się standardowe menu podręczne Windows. Dostępne w nim opcje odnoszą się tylko do bieżącego pola tekstowego.


Skróty klawiszowe

Edytor wzorów udostępnia skróty klawiszowe dla większości ważniejszych opcji. W wielu przypadkach są one zgodne ze skrótami występującymi w programie Microsoft Equation Editor (Edytor równań), który jest dołączany do edytora MS Word. Skróty klawiszowe dostępne w programie Edytor wzorów zawiera poniższa tabelka:

SKRÓT	AKCJA
CTRL+O	otwiera wzór zapisany na dysku
CTRL+S	zapisuje wzór na dysku
CTRL+Z	cofa ostatnią czynność (wielopoziomowo)
CTRL+Y	ponawia cofniętą czynność (wielopoziomowo)
CTRL+X	wycina
CTRL+C	kopiuje
CTRL+V	wkleja
Del	kasuje
CTRL+A	zaznacza cały wzór
CTRL+W	pokazuje/ukrywa paletę ze wzorcami
CTRL+G	pokazuje/ukrywa paletę z alfabetem greckim
CTRL+M	pokazuje/ukrywa paletę z symbolami
CTRL+D	pokazuje/ukrywa paletę z daszkami i tyldami
CTRL+T	wstawia obiekt (wzorzec lub symbol) wybrany na palecie
CTRL+L	dodaje pole tekstowe na lewo
CTRL+P	dodaje pole tekstowe na prawo
CTRL+F	wstawia ułamek
CTRL+R	wstawia pierwiastek
CTRL+I	wstawia całkę
CTRL+H	wstawia indeks górny
CTRL+L	wstawia indeks dolny
CTRL+J	wstawia oba indeksy
CTRL+[	wstawia parę nawiasów kwadratowych
CTRL+9	wstawia parę nawiasów okrągłych
SHIFT+ CTRL+[	wstawia parę nawiasów klamrowych


Wycinanie, kopiowanie, wklejanie i usuwanie

Edytor wzorów pozwala wycinać, kopiować, wklejać i usuwać zaznaczone fragmenty wzoru. Operacje te można wykonać z menu Edycja, menu podręcznego, z paska narzędzi oraz za pomocą skrótów klawiszowych. Po usunięciu znika zaznaczenie i trzeba zaznaczyć jakiś obiekt, aby dalej wpisywać wzór. Więcej informacji na temat formatu zawartości schowka znajdziesz

Można również skopiować zaznaczoną część wzoru jako grafikę.


Wielopoziomowe cofanie i ponawianie

Edytor wzorów daje możliwość cofania i ponawiania cofniętych czynności bez ograniczenia na ilość cofniętych/ponowionych działań, czyli wielopoziomowo. Opcje cofnij i ponów są dostępne z menu Edycja, z paska narzędzi oraz poprzez skróty klawiszowe.


Nowy wzór, zapisywanie i otwieranie wzorów zapisanych na dysku
Nowy wzór, zapisywanie i otwieranie wzorów zapisanych na dysku, drukowanie wzorów

Edytor wzorów zawiera standardowe dla programów Windows menu Plik. Menu to udostępnia opcje Nowy, Otwórz, Zapisz, Zapisz jako, Drukuj i Ustawienia, które odpowiednio umożliwiają:

•	rozpoczęcie pracy nad nowym wzorem

•	odczytanie wzoru z pliku na dysku

•	zapisanie wzoru do pliku na dysku pod bieżącą nazwą

•	zapisanie wzoru do pliku na dysku pod nową nazwą

•	wydrukowanie wzoru na drukarce (wzór jest zawsze drukowany od lewego górnego rogu kartki, jego wielkość zależy od wybranej skali podglądu — im większa skala, tym większy wzór na wydruku)

•	ustawienie parametrów drukarki

Edytor wzorów używa standardowych okienek dialogowych Windows 95.

Przed każdą z powyższych operacji, która mogłaby doprowadzić do utraty danych w razie nie zapisania następuje kontrola, czy wzór z polu edycyjnym został zmodyfikowany od ostatniego zapisu.

Część z wymienionych wyżej opcji posiada skróty klawiszowe i/lub jest dostępna z paska narzędzi


Przykład

Jeśli chcesz obserwować sposób tworzenia wzoru w Edytorze wzorów, uruchom prezentację w postaci filmu: